การฝึกอบรมการใช้ฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์เพื่อการสืบค้น โครงการพัฒนาเครือข่ายระบบห้องสมุดในประเทศไทย (ThaiLIS) ประจำปี 2562


การฝึกอบรมการใช้ฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์เพื่อการสืบค้น
โครงการพัฒนาเครือข่ายระบบห้องสมุดในประเทศไทย (ThaiLIS) ประจำปี 2562

       

เมื่อวันที่ 21-22 กุมภาพันธ์ 2562 เวลา 8.30-16.00 น. ผู้เขียนได้เข้าร่วมการฝึกอบรมการใช้ฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์เพื่อการสืบค้นโครงการพัฒนาเครือข่ายระบบห้องสมุดในประเทศไทย (ThaiLIS) ประจำปี 2562”   จัดขึ้นโดยสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา (สกอ.) กระทรวงศึกษาธิการ  ซึ่งได้จัดอบรมขึ้น  ณ ห้องฝึกอบรม ชั้น 2 อาคารเทพรัตน์วิทยาโชติ สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน  ซึ่งมีบุคลากรจากหอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดลเข้าร่วมการฝึกอบรมทั้งหมดจำนวน 3  ท่าน  โดยมีคุณจิรวัฒน์ พรหมพร เป็นวิทยากรในการฝึกอบรมปฏิบัติการใช้ฐานข้อมูล จำนวน 7 ฐานข้อมูล โดยผู้เขียนขอยกตัวอย่างการฝึกปฏิบัติการเข้าใช้ฐานข้อมูลมาประกอบการอธิบาย จำนวน 3 ฐาน ได้แก่ 

1. ฐานข้อมูล ProQuest Dissertations & Theses Global
2. ฐานข้อมูล ACM Digital Library
3. ฐานข้อมูล ACS Publications (American Chemical Society)

 การฝึกปฏิบัติในการสืบค้น 

             การฝึกอบรมทั้ง 2 วัน ทีมผู้เข้าร่วมได้รับการอบรมการฝึกปฏิบัติแยกเป็น 2 วัน โดยในวันแรก (วันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2562) เป็นการเรียนรู้และทำความเข้าใจในเทคนิคการสืบค้นฐานข้อมูลออนไลน์ ได้แก่ รูปแบบการสืบค้น, การใช้คำเชื่อม (Operators), วิธีการสืบค้น (Search Methods), การคัดกรองผลการสืบค้น, การจัดการผลการสืบค้น 

           วันที่สอง (วันที่ 22 กุมภาพันธ์ 2562) เป็นการฝึกอบรมการนำเทคนิคต่างๆ ที่ได้อบรมไปเมื่อวานทดลองเข้าสืบค้นในฐานข้อมูลแต่ละฐาน 

           ในการฝึกอบรมมีการฝึกปฏิบัติการเข้าใช้ฐานข้อมูลหลากหลายฐานทางทีมผู้เข้าร่วมขอยกเทคนิคหลักและวิธีการสืบค้นในบางฐานข้อมูลที่สามารถนำไปประยุกต์เข้าใช้ได้ทุกฐาน เพื่อให้เกิดความสะดวกในการสืบค้น ดังนี้

รูปแบบการสืบค้น
รูปแบบในการเลือกใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการสืบค้น มี 3 หลักการด้วยกัน ได้แก่
หลักการที่ 1 : การสืบค้นด้วย Keyword (คำสำคัญ)
      เป็นคำหรือวลีที่สำคัญในชื่อเรื่อง หัวเรื่อง เนื้อหา ที่ใช้กันในปัจจุบันเป็นที่นิยมใช้กันทั่วไป เพื่อระบุเนื้อหาหลักของ  เอกสารนั้นๆ ทำให้สามารถสืบค้นสารสนเทศที่เกี่ยวข้องจากฐานข้อมูลได้ รวมทั้งศัพท์เทคนิคต่างๆ ได้ 

หลักการที่ 2 : การสืบค้นด้วย Synonyms (คําพ้องความหมาย, คําเหมือน, คำคล้าย)
      เป็นการใช้คำที่มีความหมายคล้ายคลึงกับคีย์เวิร์ดหลักที่ต้องการสืบค้น เพื่อช่วยให้สามารถสืบค้นสารสนเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

หลักการที่ 3 : การสืบค้นด้วยผลกระทบ
      เป็นการสืบค้นจากผลกระทบของคำหรือสิ่งที่ต้องการค้นหา โดยเป็นการค้นหาความหมายไม่ดีมีอะไรบ้าง

2. การใช้เครื่องหมายในการสืบค้น
  เป็นเทคนิคในการใช้สัญลักษณ์แทนตัวอักษร เพื่อใช้ในการสืบค้น        

                                                1. เครื่องหมายดอกจัน (*) 
  ใช้เพื่อละตัวอักษรโดยวางในตำแหน่งด้านท้าย หรือวางในตำแหน่งระหว่างคำ

1.1) การวางเครื่องหมายดอกจัน (*) ด้านท้ายคำ : การวางท้ายคำ เพื่อแสดงให้เห็นว่าคำศัพท์นั้นเป็นรากศัพท์ในคำค้น

ภาพตัวอย่างการวางเครื่องหมายดอกจัน (*) ด้านท้ายคำ
ในการใช้ฐานข้อมูล ProQuest Dissertations & Theses Global

1.2) การวางเครื่องหมายดอกจัน (*) ระหว่างคำ : เป็นการวางเพื่อให้เราทราบถึงรากศัพท์นั้น โดยที่เราไม่รู้ว่าคำศัพท์นั้นมาจากคำศัพท์ British English หรือ American English                                                                                                                               

                                                

                                                                                                         การวางเครื่องหมายดอกจัน (*) ระหว่างคำ
ในการใช้ฐานข้อมูล ProQuest Dissertations & Theses Global                               

                2. เครื่องหมายอัญประกาศ (“……..”)
ใช้เพื่อการสืบค้นตรงตามที่พิมพ์ ไม่มีคำคั่นกลางระหว่างคำ โดยใส่เครื่องหมาย “xxxxx”  ที่คร่อมคำค้น

     ภาพตัวอย่างการสืบค้นด้วยเครื่องหมายอัญประกาศ (“……..”)
     ในการใช้ฐานข้อมูล ProQuest Dissertations & Theses Global

     3.เครื่องหมายวงเล็บ (………)
เป็นการจัดกลุ่มเพื่อสร้างลำดับสืบค้นก่อน-หลัง เมื่อมีการใช้คำเชื่อม AND, OR, NOT

 ภาพตัวอย่างการสืบค้นด้วยเครื่องหมายวงเล็บ (………)  ในการใช้ฐานข้อมูล ProQuest Dissertations & Theses Global

3. การใช้คำเชื่อม (Operators)
    การเชื่อมคำค้นด้วยคำเชื่อม AND, OR, NOT
– AND เป็นการกำหนดผลของการสืบค้นให้ค้นหาทุกคำ โดยข้อความนั้นจะอยู่ส่วนไหนก็ได้ หรือจะอยู่ในประเภทเอกสารใดก็ได้

ภาพตัวอย่างการสืบค้นด้วยคำเชื่อม AND
ในการใช้ฐานข้อมูล ProQuest Dissertations & Theses Global

– OR เป็นการกำหนดการสืบค้นให้ค้นหาอย่างน้อย 1 คำ ซึ่งจะทำให้ผลลัพธ์กว้างขึ้น

 ภาพตัวอย่างการสืบค้นด้วยคำเชื่อม OR
ในการใช้ฐานข้อมูล ProQuest Dissertations & Theses Global

– NOT เป็นการกำหนดการสืบค้นให้ค้นหาให้แคบลง ซึ่งเป็นคําแรกต้องปรากฎในบทความ แต่คําที่สองคือ ต้องไม่ปรากฎอยู่ในบทความ การค้นหาคำนี้ เช่น book เป็นคำค้นต้องปรากฎในบทความ คำที่สองคือ thesis ต้องไม่ปรากฎอยู่ในบทความ

ภาพตัวอย่างการสืบค้นด้วยคำเชื่อม NOT
ในการใช้ฐานข้อมูล ProQuest Dissertations & Theses Global

  1. วิธีการสืบค้น

การสืบค้นมี 2 วิธี คือ

  1. Basic search ค้นทุกเขตข้อมูล ผลลัพธ์การสืบค้นจะมีปริมาณมากและกว้าง โดยกำหนดคำค้นลงในช่องสืบค้นและเลือกเขตข้อมูลที่เหมาะสมในการค้นหา เช่น ค้นด้วยเขตข้อมูลชื่อเรื่อง (Title) เขตข้อมูลผู้แต่ง (Author) และเขตข้อมูลหัวเรื่อง (Subject) เป็นต้น
  2. Advanced search เลือกกําหนดเขตข้อมูลได้ หรือต้องการระบุการค้นที่มีความเฉพาะเจาะจง โดยสร้างเงื่อนไขที่ซับซ้อนได้ ปริมาณผลการสืบค้นไม่มากและแคบกว่า Basic search

                 

1. การสืบค้นด้วย  Basic Search

 2.  การสืบค้นด้วย  Advanced Search

3.1 การสืบค้นด้วย  Browse by Subject

 3.2 การสืบค้นด้วย  Browse by Location

                                             

      การสืบค้นด้วยฐานข้อมูล ProQuest Dissertations & Theses Global

           เป็นฐานข้อมูลที่รวบรวมวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาโท และปริญญาเอกจากสถาบัน ทางการศึกษาที่มีชื่อเสียงในประเทศสหรัฐอเมริกาและแคนาดา รวมถึงบางสถาบันการศึกษาจากทวีปยุโรป ออสเตรเลีย เอเชีย และแอฟริกา ซึ่งให้บริการรูปแบบฉบับเต็ม (Full Text) มากกว่า 1.4 ล้านชื่อย้อนหลังตั้่งแต่ปี 1997 – ปัจจุบัน

การสืบค้นฐานข้อมูล
1. Basic Search เป็นวิธีการสืบค้นที่ง่ายเเละรวดเร็ว
2. Advanced Search  เป็นวิธีการสืบค้นที่เหมาะสมสำหรับข้อมูลที่มีรายละเอียดการสืบค้นมากหรือต้องการจำกัด หรือขยายการสืบค้นให้ครอบคลุมมากขึ้น
3. Browse เป็นการสืบค้นแบบไล่เรียง
    3.1) การสืบค้นแบบไล่เรียงตามหัวเรื่อง (Browse  by Subject)
    3.2) สถานที่ตั้งของสถาบัน(Browse  by Location)
    โดยมีขั้นตอนดังนี้ 1. คลิกเลือกอักษรเริ่มต้นของหัวเรื่อง 2. คลิกเลือกหัวเรื่องที่น่าสนใจ   3. คลิกเลือก View documents เพื่อเรียกดูรายการวิทยานิพนธ์ในหัวเรื่องนั้น

                       การสืบค้นด้วยฐานข้อมูล  ACM Digital Library

     เป็นฐานข้อมูลทางด้านคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีสารสนเทศสิ่งพิมพ์ต่อเนื่อง จดหมายข่าว เเละเอกสารในการประชุมวิชาการที่จัดทำโดย  ACM (Association for Computing Machinery) ซึ่งเนื้อหาประกอบด้วย บรรณานุกรม article reviews และบทความฉบับเต็ม

                         ภาพแสดงตัวอย่างฐานข้อมูล  ACM Digital Library

การสืบค้นฐานข้อมูล  มีวิธีการสืบค้นด้วยกัน 3 วิธี ดังนี้
1.  การสืบค้นด้วย Browse Publications ซึ่งแยกประเภทการสืบค้นตามทรัพยากรได้ดังนี้
    1.1 . Browse the ACM Publications  เป็นการสืบค้นข้อมูลสิ่งพิมพ์ภายในฐานข้อมูล ACM
    1.2. Browse the Special Interest Groups  เป็นการสืบค้นข้อมูลตามกลุ่มหรือหัวเรื่องที่ผู้สืบค้นสนใจ
    1.3. Browse the Conferences  เป็นการสืบค้นข้อมูลเอกสารการประชุมวิชาการ
    1.4. Browse the Special Collections  เป็นการสืบค้นข้อมูลสิ่งพิมพ์พิเศษ ได้แก่  ACM International Conference Proceeding Series คือ  การประชุมวิชาการที่จัดโดยองค์กรอื่นๆ Classic Book Series  คือ หนังสือทางวิทยาการคอมพิวเตอร์  เป็นต้น

2.  การสืบค้นด้วย Quick Search การสืบค้นแบบรวดเร็ว
      สืบค้นโดยพิมพ์คำที่ต้องสืบค้นลงในช่องว่าง และคลิกปุ่ม Search หรือคลิกที่ปุ่ม Advanced Search เพื่อสืบค้นขั้นสูง

3.  การสืบค้นด้วย Advanced Search เป็นการสืบค้นขั้นสูง
    เป็นการสืบค้นที่ผู้ใช้สามารถระบุเขตข้อมูลที่ต้องการได้ เช่น   ชื่อเรื่อง ผู้เเต่ง คำสำคัญ ชื่อสิ่งพิมพ์ ชื่อสำนักพิมพ์ หมายเลข ISBN, ISSN หรือ DOI เป็นต้น

ภาพตัวอย่างการสืบค้นด้วย  Advanced Search
จาก
ฐานข้อมูล ACM (Association for Computing Machinery)

ภาพตัวอย่างการสืบค้นด้วย  Advanced Search
จาก
ฐานข้อมูล ACM (Association for Computing Machinery)

รายละเอียดเอกสาร
     เมื่อเราคลิกเข้าไปเมื่อคลิกเข้าไปผลงานที่สนใจจากฐานข้อมูล ACM (Association for Computing Machinery) หน้าจอจะแสดงผลให้เลือก หัวข้อที่สนใจ เช่น  Abstract, References, Cited by, Reviews เป็นต้น

ภาพตัวอย่างแสดงผลลัพธ์ เมื่อคลิกเข้าไปผลงานที่สนใจ
จากฐานข้อมูล ACM (Association for Computing Machinery)

              การสืบค้นด้วยฐานข้อมูล  ACS Publications (American Chemical Society)
       เป็นฐานข้อมูลวารสารอิเล็กทรอนิกส์จากสำนักพิมพ์ The American Chemical Society ครอบคลุมสาขาวิชาเคมีและสาขาอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยมีวารสารให้บริการจำนวน 38 รายชื่อ ข้อมูลย้อนหลังตั้งแต่ปี 1996 – ปัจจุบันประกอบด้วยรายการทาง บรรณานุกรม สาระสังเขป และเอกสารฉบับเต็มรูปแบบ HTML และ PDF

      ภาพแสดงตัวอย่างฐานข้อมูล ACS Publications (American Chemical Society)

ภาพแสดงตัวอย่างการสืบค้นแบบ Search การสืบค้นด้วยคําค้น
จากฐานข้อมูล ACS Publications (American Chemical Society)

การสืบค้นฐานข้อมูล  มีวิธีการสืบค้นด้วยกัน 2 วิธี ดังนี้
1. การสืบค้นแบบ Search การสืบค้นด้วยคําค้น
2. การสืบค้นแบบ Advanced Search

ภาพแสดงตัวอย่างการสืบค้นแบบ Advanced Search
จากฐานข้อมูล ACS Publications (American Chemical Society)

วิธีการสืบค้นวิธีที่ 1 การสืบค้นแบบ Publications A-Z ไล่เรียงรายชื่อวารสารตามลําดับตัวอักษร A-Z
1. ช่อง Search  สามารถพิมพ์คำสำคัญหรือวลี เพื่อระบุเขตข้อมูลที่ต้องการ
2. ช่อง Citation เลือกสืบค้นข้อมูลจากข้อมูลอ้างอิง ได้แก่ ชื่อวารสาร ปีที่ (Volume) และเลขหน้า
3. ช่อง Subject Search เป็นการเลือกไล่เรียงหัวเรื่องที่สนใจจาก CAS Section

วิธีการสืบค้นวิธีที่ 2  Advanced Search
1. สามารถพิมพ์คำ หรือวลีที่ต้องการสืบค้น
2. คลิกที่ Modify Selection  เพื่อเลือกชื่อวารสารใดวารสารหนึ่ง หรือวารสารทั้งหมด
3. ระบุช่วงเวลาที่ตีพิมพ์
4. คลิก Search

ผู้เขียน : น.ส.ทิพย์สุดา วนะวนานนท์
(นักเอกสารสนเทศ)
งานเผยแพร่ผลงานวิชาการของมหาวิทยาลัย
หอสมุดและคลังความรู้ มหาวิทยาลัยมหิดล

ที่มา : คู่มือเทคนิคการสืบค้นฐานข้อมูลออนไลน์ โดยคุณจิรวัฒน์ พรหมพร


Mahidol University Library and Knowledge Center @ 2019