“การอุดมศึกษาในยุคของความเปลี่ยนแปลง” และ “Rethink and Reform: สู่บริการ ห้องสมุดเต็มประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน”


โครงการสัมมนาความร่วมมือระหว่างห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา ครั้งที่ 34

หัวข้อ “การปรับเปลี่ยนรูปห้องสมุด: คิดใหม่ ฟอร์มใหม่เพื่ออนาคตที่ยั่งยืน”

The 34th Thailand Library Consortium (TLC)

“Library Transformation: Rethink and Reform for a Sustainable Future”

โดย สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ร่วมกับ สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา (สกอ.) 
ร่วมกับคณะอนุกรรมการพัฒนาระบบและเครือข่ายห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาเอกชน (อพส.) 
วันพฤหัสบดีที่ 6 และวันศุกร์ที่ 7 มิถุนายน 2562   ณ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย

 

          สวัสดีค่ะท่านผู้อ่านทุกท่าน เมื่อวันที่ 6-7 มิถุนายน พ.ศ. 2562 ผู้เขียนมีโอกาสได้ไปฟังบรรยายในโครงการสัมมนาความร่วมมือระหว่างห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา ครั้งที่ 34 ภายใต้หัวข้อ “การปรับเปลี่ยนรูปห้องสมุด: คิดใหม่ ฟอร์มใหม่เพื่ออนาคตที่ยั่งยืน” จัดโดย สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการอุดมศึกษา (สกอ.) และคณะอนุกรรมการ พัฒนาระบบและเครือข่ายห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาเอกชน (อพส.) ที่มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย

          สำหรับกิจกรรมในช่วงเช้าเมื่อเข้ามาภายในงาน ผู้เข้าร่วมงานจากหลากหลายสถาบันทุกท่านต้องทำการลงทะเบียนเพื่อรับกระเป๋าผ้าและเอกสารประกอบการฟังบรรยาย รวมไปถึงรับคูปองสำหรับเครื่องดื่มและอาหารโดยมีบูทบริการอาหารว่างในช่วงเช้าเรียงรายอยู่ภายในห้องจัดการประชุม

      

บรรยากาศการลงทะเบียนและบูทบริการอาหารว่างและเครื่องดื่มภายในงานสัมมนา

          รวมถึงบูทแสดงสินค้าที่เกี่ยวข้องกับงานบริการห้องสมุด เช่น เครื่องแสกนหนังสือ (Books Scanner) จากบริษัท Metis, เครื่องถ่ายสำเนาเอกสาร (Double A Fast Print) จากบริษัท Double A, บูทให้ความรู้เกี่ยวกับฐานข้อมูลจาก Emerald Group Publishing และบูทให้ความรู้เกี่ยวกับซอฟท์แวร์ ของ Refinitiv ช่วยในการวิเคราะห์ข้อมูลด้านเศรษฐกิจ การเงิน เพื่อใช้ในการตัดสินใจลงทุนและบริหารจัดการความเสี่ยง เช่น ซื้อขายเงินตราและอัตราแลกเปลี่ยนระหว่างประเทศ ซึ่งในการสัมมนา ครั้งนี้บริษัท Refinitiv เข้าร่วมบรรยายเพื่อนำเสนอเทคโนโลยีและแหล่งทรัพยากรสารสนเทศสนับสนุนการอุดมศึกษาในยุคดิจิทัลอีกด้วย

 

บรรยากาศบูทให้บริการความรู้และแสดงสินค้าที่เกี่ยวข้องกับห้องสมุดภายในงานสัมมนา

ภาพจาก: สำนักหอสมุดกลางมหาวิทยาลัยหอการค้าไทย

 

          จากนั้นจะเป็นพิธีเปิดโครงการและพิธีส่งมอบธงเจ้าภาพจัดงานสัมมนาความร่วมมือระหว่างห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา ครั้งที่ 35 โดยท่านอาจารย์ผู้ช่วยศาสตราจารย์เอกรินทร์ ยลระบิล ผู้อำนวยการสำนักหอสมุดแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ได้รับมอบธงเพื่อเป็นเจ้าภาพจัดงานในปีถัดไป

          โดยในส่วนแรกของบล๊อกนี้ ผู้เขียนขอแบ่งปันความรู้ที่ได้รับจากการฟังการบรรยายพิเศษ ในหัวข้อเรื่อง “การอุดมศึกษาในยุคของความเปลี่ยนแปลง” โดยรองศาสตราจารย์ ดร.สมศักดิ์ มิตะถา ผู้อำนวยการสำนักงานบริหารเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการพัฒนาการศึกษา จากสำนักงานคณะกรรมการอุดมศึกษา

การบรรยาย หัวข้อ การอุดมศึกษาในยุคของความเปลี่ยนแปลง

โดยรองศาสตราจารย์ ดร.สมศักดิ์ มิตะถา

ภาพจาก: สำนักหอสมุดกลางมหาวิทยาลัยหอการค้าไทย

          เนื่องจากสำนักงานบริหารเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการพัฒนาการศึกษา หรือ Uninet มีการพัฒนาโครงสร้างด้านการเชื่อมโยงเครือข่ายเพื่อเป็นสื่อกลางให้แก่ฐานข้อมูลห้องสมุดในประเทศไทย ซึ่งนอกเหนือจาก internet ความเร็วสูงแล้วยังรวมไปถึงเรื่องของ content ฐานข้อมูลต่างๆ (Knowledge Service) อีกด้วย เพื่อให้การศึกษาไทยเป็นมาตราฐานเดียวกัน เช่น UniCAD, TDC Services โดยเน้นไปที่วิทยานิพนธ์ วิจัย บทความ หนังสือหายาก, Union Catalog, Auto LIB Service, RF (Reference Database) และในกรณีของ ThaiLIS ก็มีการพัฒนาระบบไปเป็น ThaiLIS Services Plan โดยในอนาคตทุกๆข้อมูลในแต่ละระบบของ ThaiLIS สามารถค้นหาได้ในครั้งเดียวจาก “One Search All Service” ซึ่งจะเป็นประโยชน์ในแง่ต่างๆ เช่น Credit bank นักศึกษาไม่จำเป็นต้องเข้าเรียน เพราะสามารถเรียนรู้จากภายนอกห้องเรียนได้ อีกทั้ง Cloud Library หรือ เทคโนโลยีคลาวด์กับห้องสมุด ซึ่งสามารถย้ายระบบห้องสมุดไม่ว่าจะเป็น Union Catalog, Auto Library หรืออื่นๆมาไว้บนคลาวด์ ทำให้ช่วยลดค่าใช้จ่ายในด้านการบริหารจัดการฐานข้อมูล หรือ Hardware ห้องสมุดของแต่ละ สถาบันอุดมศึกษา เนื่องจากเจ้าของระบบไม่จำเป็นต้องดูแลรักษาระบบด้วยตนเอง

Link การบรรยาย หัวข้อ “การอุดมศึกษาในยุคของความเปลี่ยนแปลง” โดยรองศาสตราจารย์ ดร.สมศักดิ์ มิตะถา

 

          ในส่วนที่ 2 จะเป็นการอภิปราย หัวข้อ “Rethink and Reform: สู่บริการ ห้องสมุดเต็มประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน” โดยมีวิทยากรร่วมแบ่งปันความรู้และอภิปรายความคิดเห็นจากหลากหลายสถาบัน ทั้งหมด 5 ท่าน ประกอบด้วย

                   

ภาพจาก: สำนักหอสมุดกลางมหาวิทยาลัยหอการค้าไทย

วิทยากรท่านที่1: รองศาสตราจารย์ ดร.อมร เพชรสม ผู้อำนวยการสำนักงานวิทยทรัพยากรจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

          

การบรรยาย หัวข้อ “Rethink and Reform: สู่บริการ ห้องสมุดเต็มประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน”

โดยรองศาสตราจารย์ ดร.อมร เพชรสม

          เนื่องจากนักศึกษาสมัยใหม่ มีพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงไปโดยมีความคาดหวังการบริการจากห้องสมุดที่มากขึ้น ส่งผลให้ห้องสมุดต้องมีการเปลี่ยนแปลงเพื่อตอบสนองความต้องการแก่นักศึกษา แต่อย่างไรนั้นการเปลี่ยนแปลงย่อมมีความเสี่ยงตามมาเสมอ (Risk and Crisis) ทำให้ห้องสมุดต้องกลับมาวิเคราะห์จุดเด่น-จุดด้อยของตนเองเพื่อให้สามารถต่อสู้กับคู่แข่งได้โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยเอกชน ซึ่งการพัฒนาองค์กรนั้นขึ้นอยู่กับหลายปัจจัยในการที่จะ Reform เปลี่ยนห้องสมุดเป็น Learning Community เพื่อให้เหมาะสมกับ Lifestyle ของนักศึกษารุ่นใหม่ โดยเน้นให้ห้องสมุดมีความเป็น Secondary Classroom มากขึ้นและเพิ่มแรงจูงใจใหม่ๆ ยกตัวอย่างเช่นการนำ E-Sport มาเป็นกลยุทธ์ที่เน้นการให้ความสนใจของนักศึกษาเป็นหลัก นอกจากนี้ในมุมของ Content Collection Improvement ซึ่งเป็นกลยุทธ์ที่เน้นการเพิ่มงานวิจัยใหม่ๆ โดยในอนาคตคาดว่าจะสามารถเพิ่มได้ถึง 1 ล้านหัวเรื่อง ภายในเวลาระยะสั้น อีกทั้งยังเพิ่ม Special Collections ในฐานข้อมูลที่มากขึ้น นอกจากนี้การเพิ่มเครือข่ายห้องสมุด (Library Networking) เพื่อแบ่งปันข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศร่วมกัน เช่นการบริการ ILL (Interlibrary Loan) เป็นการลดค่าใช้จ่ายได้อีกทางหนึ่งของห้องสมุดในปัจจุบัน

 

วิทยากรท่านที่ 2: ดร.รุจเรขา วิทยาวุฑฒิกุล ผู้อำนวยการหอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดล

           

การบรรยาย หัวข้อ “Rethink and Reform: สู่บริการ ห้องสมุดเต็มประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน”

โดย ดร.รุจเรขา วิทยาวุฑฒิกุล

          เนื่องจากกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) มีภารกิจหลัก 2 อย่าง คือ เตรียมคนไทยสู่ศตวรรษที่ 21 และ นำองค์ความรู้และนวัตกรรมไปพัฒนาประเทศ จึงกลายเป็นแรงผลักดันให้ห้องสมุดจำเป็นจะต้องเปลี่ยนแปลงเพื่อให้มีความสอดคล้องกับภารกิจของอว. แต่การเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่ (Transformation) ที่ห้องสมุดต้องเผชิญจำเป็นต้องทราบหลักสำคัญของการปฏิวัติอุตสาหกรรมครั้งที่ 4 หรือ 4th Industrial Revolution โดยมีเนื้อเรื่องที่น่าสนใจในปีนี้ ได้แก่ Circular Economy, VUCA World, Disruptive Technology พร้อมทั้งยังแนะนำ E-Book เพิ่มเติมเรื่อง Conversations with Leading Academic and Research Library Directors, International Perspectives on Library Management ซึ่งรวบรวมการสัมภาษณ์ผู้บริหารห้องสมุดมหาวิทยาลัยจากหลากหลายประเทศกว่า 30 ท่านจาก 14 ประเทศ ซึ่งแนวโน้มทิศทางในอนาคตห้องสมุดของแต่ละสถาบันมุ่งเน้นไปที่การเป็นศูนย์กลางในพื้นที่ของตนเอง ซึ่งทางมหาวิทยาลัยมหิดลก็มีการปรับเปลี่ยนอยู่ตลอดเวลา โดยมีการพัฒนาห้องสมุดและคิดกลยุทธ์มาเป็นแรงจูงใจน้องนักศึกษาเช่นกัน โดยการเปิด Co-Learning Space 24 hrs. บริเวณชั้นล่างของห้องสมุด ในช่วงเวลากลางคืนของการให้บริการห้องสมุดก็มีเจ้าหน้าที่ห้องสมุดคอยดูแลและแจกขนมเล็กๆน้อยๆ คลายง่วงและยังสบายท้องให้แก่นักศึกษา ซึ่งเป็นการโปรโมทการบริการของห้องสมุดไปในตัว นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาทักษะในด้านอื่นๆ แก่นักศึกษา เช่น โครงการ SCB Investment เป็นการแข่งขัน Trade หุ้น ซึ่งมีนักศึกษาให้ความสนใจเข้าร่วมกว่า 400 คน

 

วิทยากรท่านที่ 3: ดร.มลิวัลย์ ประดิษฐ์ธีระ ผู้อำนวยการศูนย์เรียนรู้และหอสมุด มหาวิทยาลัยรังสิต

            

การบรรยาย หัวข้อ “Rethink and Reform: สู่บริการ ห้องสมุดเต็มประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน”

โดยดร.มลิวัลย์ ประดิษฐ์ธีระ

          จากแนวคิดของมหาวิทยาลัย ดังที่ว่า มหาวิทยาลัยไม่ได้มีหน้าที่แค่ผลิตหรือพัฒนาบัณฑิต แต่ควรคำนึงถึงการสร้างสรรค์สังคมเช่นกัน เน้นการสร้างคุณค่าให้แก่ห้องสมุด โดยเพิ่ม Value added service เช่น การใช้เทคโนโลยีเข้ามาประยุกต์ ใช้กับห้องสมุดให้สอดคล้องกับบริบทโลก อีกทั้งการสร้างภาพลักษณ์ (Good Image) ขององค์กรห้องสมุดต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมที่ดี เป็นปัจจัยสำคัญที่จะทำให้ห้องสมุดมีความยั่งยืนสามารถอยู่รอดในปฎิสัมพันธ์กับชุมชนท้องถิ่น จึงต้องให้ความใส่ใจแก่ชุมชนรอบข้าง เพื่อให้เป็น sustainable library ใน development goal เมื่อดูจากความต้องการของผู้ใช้บริการห้องสมุดในปี 2020 (The IDEAL ONLINE LIBRARY IN 2020) พบว่าในระดับนักศึกษาปริญญาโทและเอกมีความคาดหวังให้ห้องสมุดเป็นเสมือนผู้ช่วยให้สามารถสร้างงานวิจัยได้ ส่วนในนักศึกษาชั้นปริญญาตรีจะมีความต้องการในเรื่องของการเพิ่มช่องทางการเข้าถึง media ต่างๆให้มากขึ้น ดังนั้น การบอกรับ database ต่างๆ เป็นส่วนสำคัญที่จะช่วยส่งเสริมการพัฒนาห้องสมุด รวมถึงการจับมือกันระหว่างเครือข่ายห้องสมุดเพื่อแลกเปลี่ยนฐานข้อมูลต่างๆเช่นกัน

 

วิทยากรท่านที่ 4: อ.ภคพร อำมาตย์มณี ชุ่มอินทรจักร ผู้อำนวยการศูนย์การเรียนรู้และหอสมุด มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิต

          

การบรรยาย หัวข้อ “Rethink and Reform: สู่บริการ ห้องสมุดเต็มประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน”

โดย อ.ภคพร อำมาตย์มณี ชุ่มอินทรจักร

          จากแนวความคิด “Rethink before the damage is done!” ตัวอย่างเหตุการณ์เช่น นักศึกษาที่น้อยลงหรือขาดแคลนบุคคลากร เป็นต้น จึงเป็นแรงผลักดันให้มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตมีการ เปลี่ยนแปลงห้องสมุดใหม่ โดยปรับเปลี่ยนรูปแบบห้องสมุดชั้นล่างให้กลายเป็น studio หรือ DPU Makerspace เพื่อเปิดโอกาสให้เด็กนักศึกษาปี1 เกิดความสนใจเข้ามาใช้เทคโนโลยี 3d printer และยังเพิ่มพื้นที่นั่ง สร้างมุมผ่อนคลายให้น้องนักศึกษาเพื่อ enjoy with our library ได้อย่างเต็มที่

          นอกจากนี้เมื่อมองในมุมมองของพฤติกรรมผู้ใช้บริการห้องสมุดที่เน้นการใช้ social media มากขึ้นในปัจจุบัน หอสมุดจึงมีการนำเอาเทคโนโลยีเข้ามาประยุกต์ใช้ในงานบริการห้องสมุด ทำให้หนังสือพิมพ์ นิตยาสาร ไม่มีในห้องสมุดมหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตอีกต่อไป ทั้งบุคคลากรและ เด็กนักศึกษาทุกคนสามารถโหลดฐานข้อมูลต่างๆมาอ่านได้ในโทรศัพท์จากทั่วทุกมุมของมหาวิทยาลัย นอกจากนี้ห้องสมุดยังเน้นแนวความคิดที่เอาเทคโนโลยีเข้ามาประยุกต์ใช้ในด้านอื่นๆอีกด้วย โดยเป็นผู้ริเริ่มการยกเลิกใช้ student card ทำให้ไม่มีการใช้บัตรภายในมหาวิทยาลัย อีกทั้งยังเน้นเรื่องการโปรโมทบริการห้องสมุดโดยจัด Roadshow ทุกปี เพื่อดึงความสนใจของเด็กนักศึกษาทำให้ห้องสมุดกลายเป็นจุดศูนย์รวมของมหาวิทยาลัย จากที่กล่าวข้างต้น ทำให้เห็นว่าบุคลากรภายในองค์กรหอสมุดเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้หอสมุดเกิดการเปลี่ยนแปลงพัฒนาในทิศทางที่ดีขึ้น โดยเฉพาะบรรณารักษ์ยุคใหม่จำเป็นต้องมี Multi-Skills เพื่อช่วยนักศึกษาให้ผลิตชิ้นงานออกมาอย่างมีคุณภาพ

 

วิทยากรท่านที่ 5: ดร.อภิรดี อำนรรฆมณี ผู้อำนวยการกลุ่มงานโครงสร้างพื้นฐาน และผู้อำนวยการสำนัก หอสมุด มหาวิทยาลัยศรีปทุม (ไม่ได้เข้าร่วมอภิปรายในงานสัมมนา)

 

            การจัดสัมมนาครั้งนี้ได้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของการจัดงานโดยการเปิดโอกาสให้บุคคลากรวิชาชีพบรรณารักษ์และสารนิเทศที่มีส่วนเกี่ยวข้องในองค์กรห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาได้แลกเปลี่ยนความรู้ทางวิชาการ ปรึกษาหารือประเด็นสำคัญในการบูรณาการความเปลี่ยนแปลงให้เข้ากับบริบทของการอุดมศึกษา เพื่อให้ตอบสนองความต้องการของผู้ใช้บริการได้เต็มศักยภาพ ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการสร้างเสริมความแข็งแกร่งของเครือข่ายห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา

Link การบรรยาย หัวข้อ “Rethink and Reform: สู่บริการ ห้องสมุดเต็มประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน” 

 

Link กำหนดการสัมมนาและเอกสารประกอบการบรรยาย: http://tlc.uni.net.th/tlc34/program.html


Mahidol University Library and Knowledge Center @ 2019